(Course Name): ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବତ୍ତମୀ ଓଡ଼ିଆ କଥା ସାହିତୟର ଅନୁଶୀଳନ (୧୯୪୭-୨୦୦୦)
ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସଂକେତ (Course Code): POD-104
ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବତ୍ତଣୀ ପ୍ରମୁଖ୍ ଓଡିଆ ଔପନୟାେିକା ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ଉପନୟାେର ଭାବ ଭୂମି ବିଷୟକର ଆକଲୋକ ପାତ କର
ଉପକ୍ରମ (Introduction)
ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ କଥାସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସରେ ଯେଉଁ କେତେଜଣ ମହିୟସୀ ନାରୀ ସ୍ରଷ୍ଟା ନିଜର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭା ଏବଂ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସାରସ୍ୱତ ସାଧନା ବଳରେ ବିଶ୍ୱ ସାହିତ୍ୟ ଦରବାରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଡକ୍ଟର ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ନାମ ସର୍ବାଗ୍ରେ ବିବେଚିତ। ପାରମ୍ପରିକ ଆଦର୍ଶବାଦରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ସମାଜର ନିଚ୍ଛକ ବାସ୍ତବତା, ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନା, ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସଙ୍କଟ ଏବଂ ନାରୀ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ ହିଁ ତାଙ୍କ କଥା ଜଗତର ମୂଳପିଣ୍ଡ। ସେ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ନିଜର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛନ୍ତି। ସମ୍ମାନଜନକ 'ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର', 'ମୂର୍ତ୍ତୀଦେବୀ ପୁରସ୍କାର', 'କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର' ଏବଂ 'ପଦ୍ମଭୂଷଣ' ଭଳି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନରେ ବିଭୂଷିତ ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର କାନ୍ଭାସ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ତଥା ବୈଚିତ୍ର୍ୟମୟ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଉପନ୍ୟାସ 'ବର୍ଷା ବସନ୍ତ ବୈଶାଖ' (୧୯୭୪) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରଚିତ 'ମଗ୍ନମାଟି', 'ଯାଜ୍ଞସେନୀ', 'ଶିଳାପଦ୍ମ', 'ଆଦିଭୂମି', ଓ 'ମହାମୋହ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଚନାର ଭାବଭୂମି ପୃଥକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁଥିରେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ସୂତ୍ର ରହିଛି, ତାହା ହେଉଛି 'ମାନବିକତାର ଜୟଗାନ'। ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ବିବିଧ ତଥା ବ୍ୟାପକ ଭାବଭୂମିକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶଦ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇପାରେ:
୧. ନାରୀ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅଧିକାର ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ (Feminist Psychology and Empowerment)
ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ସବୁଠାରୁ ବଳିଷ୍ଠ ଭାବଭୂମି ହେଉଛି ନାରୀବାଦୀ ଚେତନା ଏବଂ ନାରୀ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ। ତାଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସରେ ନାରୀ ଅବଳା, ଦୁର୍ବଳା କିମ୍ବା କାନ୍ଦୁରା ସ୍ୱଭାବର ଚରିତ୍ର ନୁହେଁ। ତା'ର ଆଖିରେ ଲୁହ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଲୁହ ତା'ର ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ, ବରଂ ତା'ର ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ସାହସିକତାର ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ଉପନ୍ୟାସ 'ଯାଜ୍ଞସେନୀ' ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ନାରୀ ଚେତନାର ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ। ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ମହାଭାରତର ଦ୍ରୌପଦୀ ଚରିତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ମାନବୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଅବତାରଣା କରାଯାଇଛି। ପୁରୁଷକୈନ୍ଦ୍ରିକ ସମାଜରେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବାର ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇଚ୍ଛାର ବଳିଦାନ ଏବଂ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ଯେଉଁ ଅନ୍ତର୍ଦାହ, ତାହାକୁ ଔପନ୍ୟାସିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଖୁଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଯାଜ୍ଞସେନୀ ଏକାଧାରରେ ସ୍ନେହମୟୀ ନାରୀ, ତେଜସ୍ୱିନୀ ରାଣୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରମ ସଖୀ।
ସେହିପରି 'ମହାମୋହ' ଉପନ୍ୟାସରେ ଗୌତମ ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ନାରୀର ଯୌନ ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଇଛି। ଋଷିଙ୍କର ଅଭିଶାପ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଲାଞ୍ଛନା ଭିତରେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କର ଯେଉଁ ନିରବ ବିଦ୍ରୋହ, ତାହା ବାସ୍ତବରେ ଆଧୁନିକ ନାରୀର ସ୍ୱର। 'ପୁଣ୍ୟତୋୟା'ର ନାୟିକା ମେଘମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଅସହାୟ ଗ୍ରାମୀଣ ଝିଅର ସଂଘର୍ଷଶୀଳ ଉତ୍ତରଣର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ସବୁ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ନାରୀ ପୁରୁଷର ଦାସୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାର ସହକର୍ମିଣୀ ଏବଂ ସମାଜ ଗଠନର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।
୨. ଆଦିବାସୀ ଜୀବନ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାମାଜିକ ଶୋଷଣ (Tribal Life, Culture, and Social Exploitation)
ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ଜୀବନକୁ ନେଇ ସବୁଠାରୁ ଜୀବନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉପନ୍ୟାସ ରଚନା କରିବାର ଶ୍ରେୟ ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପନ୍ୟାସ 'ଆଦିଭୂମି' ଏହି ଭାବଭୂମି ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଏକ କାଳଜୟୀ ସୃଷ୍ଟି। କୋରାପୁଟ ଓ ମାଲକାନଗିରିର ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଆଦିମ 'ବଣ୍ଡା' ଜନଜାତିର ସାମାଜିକ ଚଳଣି, ପର୍ବପର୍ବାଣି, ନୃତ୍ୟଗୀତ, ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସରଳ ଜୀବନଯାପନର ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଏଥିରେ ରୂପାୟିତ କରିଛନ୍ତି। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଆଧୁନିକ ବା ସଭ୍ୟ ସମାଜର ଲୋକମାନେ କିପରି ଏହି ସରଳ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ତଥା ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ଶୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଲୁଣ୍ଠନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମୌଳିକ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ବସିଛନ୍ତି - ତାହାର ଏକ ହୃଦୟବିଦାରକ ଚିତ୍ର ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ସେହିପରି 'ଭଗବାନଙ୍କ ଦେଶ' ଉପନ୍ୟାସରେ ମଧ୍ୟ ଆଦିବାସୀ ଓ ହରିଜନମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର ଏବଂ ସାମାଜିକ ବୈଷମ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ କଲମ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକର ଏକ ଦୃଢ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ମାନଙ୍କର ମାନବାଧିକାର ପାଇଁ ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ଆବେଦନ କରିଛି।
୩. ଇତିହାସ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ପୁରାଣର ପୁନର୍ମୂଲ୍ୟାୟନ (Re-evaluation of History, Legends, and Myth)
କେବଳ ସମସାମୟିକ ସାମାଜିକ ଘଟଣାବଳୀ ନୁହେଁ, ଐତିହାସିକ ଏବଂ ପୌରାଣିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉପନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ଧିମନ୍ତ। ଉତ୍କଳୀୟ ଇତିହାସ ଏବଂ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ତାଙ୍କର ବହୁପଠିତ ଉପନ୍ୟାସ ହେଉଛି 'ଶିଳାପଦ୍ମ'। ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ଐତିହାସିକ ତଥା ଲୋକଶ୍ରୁତିର କାହାଣୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ସାଧାରଣତଃ କୋଣାର୍କ କହିଲେ ଆମେ କେବଳ ବାରଶହ ବଢ଼େଇ ଏବଂ ବାର ବର୍ଷର ପୁଅ ଧର୍ମପଦର ବଳିଦାନ କଥା ମନେପକାଉ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଭା ରାୟ ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଶାର ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରା, ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି, ଗଙ୍ଗବଂଶର ରାଜନୀତି, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କର କଳାତ୍ମକ ଆବେଗ, ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥପତି ବିଶୁ ମହାରଣାଙ୍କର ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କର ବିରହ, ଛାୟାଦେବୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାର ଅକୁହା କାହାଣୀକୁ ପାଠକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। କାଳଗର୍ଭରେ ହଜିଯାଇଥିବା ନିର୍ଜୀବ ଇତିହାସକୁ ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନା ସହ ମିଶାଇ ସେ ତାହାକୁ ଯେପରି ସଜୀବ କରିପାରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅତୁଳନୀୟ।
୪. ମାନବତାବାଦ, ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (Humanism, Social Reality, and Natural Disasters)
ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଭାବଭୂମି ହେଉଛି ମାନବତାବାଦ। ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସତ୍ୟ, ଆଉ ମାନବିକତା ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ। ସମାଜରେ ଥିବା କୁସଂସ୍କାର, ଯୌତୁକ ପ୍ରଥା, ଦୁର୍ନୀତି, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଏବଂ ଜାତିପ୍ରଥା ବିରୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଉପନ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ରଚିତ 'ମଗ୍ନମାଟି' ଉପନ୍ୟାସ ଏହାର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ। ଏହା ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ମହାବାତ୍ୟା (Super Cyclone) ର ବିଭୀଷିକାମୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରକୃତିର କରାଳ ରୂପ ଆଗରେ ମଣିଷ କେତେ ଅସହାୟ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଧନୀ-ଦରିଦ୍ର, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚର ଭେଦଭାବ କିପରି ଲିଭିଯାଏ, ତାହା ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ। ପ୍ରକୃତିର ରୁଦ୍ରରୂପ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ତାଣ୍ଡବ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଣିଷ ପୁଣି ଥରେ କିପରି ନୂଆ ଆଶା ନେଇ ଠିଆ ହୁଏ ଏବଂ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ, ତାହାର ଆଶାବାଦୀ ଚିତ୍ର ଏଥିରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ସେହିପରି 'ପରିଚୟ' ଏବଂ 'ଅପରିଚିତା' ଉପନ୍ୟାସରେ ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ଏବଂ ପରିଚୟହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ଥିବା ଲମ୍ବା ସଂଘର୍ଷକୁ ସେ ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି।
୫. ଦାର୍ଶନିକ ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ (Philosophical Quest and Life Philosophy)
ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ଉପନ୍ୟାସରେ ଉପରୋକ୍ତ ସାମାଜିକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସହିତ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥାଏ। ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ? ମଣିଷ କାହିଁକି ବଞ୍ଚେ? ପାପ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟର ବାସ୍ତବ ପରିଭାଷା କ'ଣ? ଏହି ଭଳି ଅନେକ ଅସ୍ତିତ୍ୱବାଦୀ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ ମନରେ ବାରମ୍ବାର ଉଠିଛି। 'ମହାମୋହ' ଏବଂ 'ଯାଜ୍ଞସେନୀ' ପରି ଉପନ୍ୟାସରେ ସନାତନ ଧର୍ମର କର୍ମବାଦ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଧର୍ମର ବାସ୍ତବ ସ୍ୱରୂପକୁ ଖୋଜିବାର ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଛି। ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ନିର୍ମମତା ଏବଂ ମାନବୀୟ କଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜଟିଳ ସମ୍ପର୍କକୁ ସେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପାଠକକୁ ବୌଦ୍ଧିକ ସ୍ତରରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ।
୬. ଶୈଳୀ ଓ ଭାଷାଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ (Stylistic and Linguistic Features)
କେବଳ ଭାବଭୂମି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନୁହେଁ, ଆଙ୍ଗିକ ଏବଂ ଶୈଳୀ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ ଭାଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଲୀଳ, କାବ୍ୟିକ ଏବଂ ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ। ବିଷୟବସ୍ତୁ ଯେତେ ଗମ୍ଭୀର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥାପନା ଶୈଳୀ ପାଠକକୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ ନାହିଁ। ସେ ଯେଉଁ ପରିବେଶ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳର କାହାଣୀ ଲେଖନ୍ତି, ସେହି ଅଞ୍ଚଳର କଥିତ ଭାଷା ଓ ଶବ୍ଦାବଳୀକୁ ଖୁବ୍ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, 'ଆଦିଭୂମି' ଉପନ୍ୟାସରେ ବଣ୍ଡା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭାଷା ଏବଂ ପ୍ରବାଦ-ପ୍ରବଚନର ନିଖୁଣ ବ୍ୟବହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ଗଳ୍ପକୁ ଅଧିକ ବାସ୍ତବ ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଦୃଶ୍ୟର ସଜୀବ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏବଂ ଉତ୍କଣ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ କଥନ ଶୈଳୀ ପାଠକଙ୍କୁ ପ୍ରଥମରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାନ୍ଧି ରଖିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ ହୁଏ।
ଉପସଂହାର (Conclusion)
ପରିଶେଷରେ ଏକଥା ନିଃସନ୍ଦେହରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଡକ୍ଟର ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ଭାବଭୂମି ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଜନଜୀବନ, ଇତିହାସ, ସମସ୍ୟାବଳୀ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନବିକତାର ଏକ ବିଶାଳ ମହାସାଗର। ଏଥିରେ ରହିଛି ସାମାଜିକ ଅବିଚାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିବାଦ, ନାରୀ ସ୍ୱାଭିମାନର ଜୟଗାନ, ଗର୍ବିତ ଇତିହାସର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ମଣିଷର ଅଦମ୍ୟ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର କାହାଣୀ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ କଥାସାହିତ୍ୟକୁ ପାରମ୍ପରିକ ତଥା ସୀମିତ ପରିଧିରୁ ମୁକ୍ତ କରି ତାହାକୁ ଆଧୁନିକ ତଥା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନଦଣ୍ଡରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବାରେ ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କର ଅବଦାନ ସର୍ବଦା ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିବ। ଜଣେ ସଚ୍ଚା ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାବରେ ସେ ସମାଜର ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗ, ଆଦିବାସୀ, ଏବଂ ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱରକୁ ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ପହଞ୍ଚାଇ ପାରିଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ପାଠକ ସମାଜ ତଥା ସାହିତ୍ୟ ଜଗତ ଏହି କାଳଜୟୀ ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ ଏବଂ ଋଣୀ ରହିବ।