ASSIGNMENT 2 QUESTION - 1 (Course Name): ସ୍ଵାଧିନତା ପରବତ୍ତମୀ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଅନୁଶୀଳନ (୧୯୪୭ ରୁ ୨୦୦୦) (Course Code): POD-103
ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ଣୀ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଲୋକ ଉପାଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜସ୍ଵ ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର
ଉପକ୍ରମ (Introduction)
ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ କବିତା ଥିଲା ଏକ ନୂତନ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷାର ସମୟ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ସାହିତ୍ୟରେ ନୈରାଶ୍ୟ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱବାଦର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ କବିତାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଆଧୁନିକତାର ସ୍ରୋତରେ ଭାସିଯାଉଥିବା ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାକୁ ନିଜ ମାଟି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରା ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିବାରେ 'ଲୋକ ଉପାଦାନ' (Folk Elements) ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଜନଜୀବନ, ଗ୍ରାମ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି, ପର୍ବପର୍ବାଣି, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଏବଂ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ମୌଳିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ କବିମାନେ ନିଜ କବିତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳତାର ସହ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ଏହାଦ୍ୱାରା କବିତା କେବଳ ବୌଦ୍ଧିକ ବା ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନରହି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇପାରିଲା।
ଲୋକ ଉପାଦାନର ସ୍ୱରୂପ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା
ଲୋକ ଉପାଦାନ କହିଲେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୋକକଥା, ଲୋକଗୀତ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ପ୍ରବାଦ-ପ୍ରବଚନ, ରୂଢ଼ି, ପୁରାଣକଳ୍ପ (Myth), ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି, ଓଡ଼ିଶାର ପଲ୍ଲୀଜୀବନର ଚିତ୍ର ଏବଂ ସାଧାରଣ କଥିତ ଭାଷାକୁ ବୁଝାଏ। ଆଧୁନିକ ଜୀବନର ଜଟିଳତା, ସହରୀକରଣ ଏବଂ ନିଃସଙ୍ଗତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ କବିମାନେ ଏହି ଲୋକ ଉପାଦାନକୁ ଏକ 'ମାଧ୍ୟମ' ବା 'ପ୍ରତୀକ' ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଏହା କବିତାକୁ କୃତ୍ରିମତାରୁ ମୁକ୍ତ କରି ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲା।
ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ କବିତାରେ ଲୋକ ଉପାଦାନର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ
୧. ଲୋକକଥା ଓ ପୁରାଣକଳ୍ପ (Myth) ର ପ୍ରୟୋଗ:
ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୁରାଣ ଏବଂ ଲୋକକଥାର ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଗଲା। ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ 'ଅଷ୍ଟପଦୀ' କାବ୍ୟ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ। ଏଥିରେ କୁବୁଜା, ଶୁକଦେବ, ଓ ନନ୍ଦିଘୋଷ ଭଳି ପୌରାଣିକ ଉପାଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେହିପରି ରମାକାନ୍ତ ରଥଙ୍କ 'ଶ୍ରୀରାଧା' ଏବଂ ପ୍ରତିଭା ଶତପଥୀଙ୍କ 'ଶବରୀ' ଆଦି କାବ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକବିଶ୍ୱାସର ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ନୂତନ ଅସ୍ତିତ୍ୱବାଦୀ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
୨. ଆଦିବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନର ଚିତ୍ରାୟନ:
ଓଡ଼ିଆ କବିତାରେ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଲୋକଗୀତର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବିଶେଷକରି ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଆଦିବାସୀ ଜୀବନ ଦର୍ଶନକୁ ନିଜ କବିତାରେ ସଫଳତାର ସହ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛନ୍ତି। ବିନୋଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକଙ୍କ କବିତାରେ ପଲ୍ଲୀ ପ୍ରକୃତିର ନିଚ୍ଛକ ରୂପ, ଗାଁର ହାଟ, ବଣ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟଗୀତର ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ (ଯଥା: ନନ୍ଦାଦେବୀ, ଗ୍ରାମପଥ)।
୩. ଲୋକଭାଷା, ରୂଢ଼ି ଓ ପ୍ରବାଦର ବ୍ୟବହାର:
ଆଧୁନିକ କବିତା ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ସେତେବେଳେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟଙ୍କ ଭଳି କବିମାନେ ଲୋକଭାଷା ଏବଂ ପ୍ରବାଦର ବ୍ୟବହାର କରି କବିତାକୁ ସରଳ କଲେ। କଥିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ଗ୍ରାମୀଣ ଶବ୍ଦ (ଯେପରିକି— ଗାମୁଛା, ଚାଳଛପର, ଢିଙ୍କି, ଶାଗୁଆ) ର ପ୍ରୟୋଗ କବିତାକୁ ଅଧିକ ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା। ସଚ୍ଚିବାବୁଙ୍କ 'ସ୍ୱାଗତ' ଏବଂ 'କବିତା-୧୯୬୨' ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହି ଲୋକଭାଷାର ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଗୁରୁପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଜ କବିତାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥୋପକଥନ ଶୈଳୀକୁ ଆପଣେଇଛନ୍ତି।
୪. ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ବପର୍ବାଣି:
ଓଡ଼ିଶାର ମାଟି ସହ ଜଡ଼ିତ ପର୍ବପର୍ବାଣି, ଯେପରିକି ରଜ, କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଦୋଳ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାବ ଆଧୁନିକ କବିତାରେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ସହରରେ ରହୁଥିବା ଏକ ନିଃସଙ୍ଗ ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ଗାଁର ସେହି ପର୍ବପର୍ବାଣିର ସ୍ମୃତିକୁ ମନେପକାଏ, ସେତେବେଳେ କବିତାରେ ଏକ ଗଭୀର ନଷ୍ଟାଲଜିଆ (Nostalgia) ବା ସ୍ମୃତିଚାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସୌଭାଗ୍ୟ କୁମାର ମିଶ୍ର ଓ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କିଶୋର ପଣ୍ଡାଙ୍କ କବିତାରେ ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନ ରୂପେ ଦେଖାଦିଏ।
୫. ଦୈନନ୍ଦିନ ଲୋକଜୀବନର ବାସ୍ତବତା:
ମାଟି କଣ୍ଢେଇ, କୁମ୍ଭାର ଚକ, ଶଗଡ଼ ଗାଡ଼ି ଭଳି ଗ୍ରାମୀଣ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ କବିମାନେ ରୂପକ (Metaphor) ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ସମୟର ଗତି ଏବଂ ମଣିଷର ନିଃସହାୟତା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ବଳି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ ନଥିଲା।
ଉପସଂହାର (Conclusion)
ପରିଶେଷରେ ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ କବିତାରେ 'ଲୋକ ଉପାଦାନ' କେବଳ ଏକ ଅଳଙ୍କାର ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଆଧୁନିକ କବିତାର ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ଆଧୁନିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯଥା— ଅସ୍ତିତ୍ଵବାଦ, ପ୍ରତୀକବାଦ, ଏବଂ ଚିତ୍ରକଳ୍ପବାଦ ଆଦି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଲୋକ ଉପାଦାନର ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗୁଁ ତାହା ଓଡ଼ିଆ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ ମନେହେଲା ନାହିଁ। ବରଂ, ଆଧୁନିକତା ଏବଂ ପରମ୍ପରାର ଏକ ସଫଳ ସମନ୍ୱୟ ଘଟି ଓଡ଼ିଆ କବିତା ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲା, ଯାହାକି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅତୁଟ ରହିଛି।